Điêu khắc về con người, loài vật hay những sinh hoạt cộng đồng, lễ hội
Tây Giang tổ chức mới đây còn có rất nhiều tác phẩm độc đáo của các nghệ nhân 10 xã với nhiều đề tài phong phú, ý nghĩa. Có thể nói ít có địa phương miền núi nào của Quảng Nam lại có sự quan tâm sâu sắc đến văn hóa và nghệ thuật của đồng bào như ở Tây Giang.
Họ là cây cao bóng cả, là người có uy tín tập hợp được lực lượng trẻ có năng khiếu trong làng để truyền nghề và thổi vào tâm hồn những người trẻ ý nghĩa và tầm quan trọng của việc giữ giàng nghệ thuật điêu khắc trong đời sống người Cơ Tu.
". Ông Hàm cho rằng, điêu khắc Cơ Tu phải giữ cho được chất sơ khai của nó mới đạt giá trị nghệ thuật. Các tác phẩm điêu khắc của nghệ nhân Cơ Tu tại Hội thi.
Nghệ nhân kỳ cựu Bhriu Pố ở Tây Giang khẳng định: Điêu khắc của người Cơ Tu có từ lâu đời.
K Ngắm nhìn tác phẩm của Pơ-lăng Mơi về đề tài các chiến sĩ BĐBP đi tuần các cột mốc biên giới và nghe cô gái trẻ Cơ Tu Pơ-liên Hon thuyết minh ý nghĩa của tác phẩm ấy, chúng tôi càng hiểu hơn tầm quan trọng của điêu khắc trong đời sống con người nơi đây. Ảnh: N. "-Ông Bhriu Pố khẳng định. Người Cơ Tu đã thực hiện rất tốt chủ trương này và từng bước khôi phục nghệ thuật điêu khắc, làm phong phú thêm cho đời sống ý thức của mình.
Ông Pố cho biết, nghề rèn truyền thống của người Cơ Tu có từ lâu đời và chẳng thể thiếu được trong đời sống sinh hoạt, cần lao cũng như đấu tranh giữ đất, giữ làng. Nguyên sơ trong điêu khắc Cơ Tu là sơ khai của chất liệu, của ý tưởng, đường nét, bố cục và cả màu sắc tác phẩm. Ông Hàm nhấn mạnh: "Nếu muốn giữ được điêu khắc Cơ Tu thì điều cấp thiết là phải dùng chất liệu dân gian, cụ thể là gỗ thì mới bảo đảm được ngôn ngữ, tiếng nói của loại hình nghệ thuật độc đáo này của người Cơ Tu.
Việc 2 năm một lần, huyện tổ chức cuộc thi tài điêu khắc của các nghệ nhân ở khắp các bản làng để học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau.
Mỗi một đề tài đều có một sắc thái riêng, nhưng ấn tượng nhất là những tác phẩm gắn liền với phong tục tập quán địa phương được các nghệ nhân biểu hiện khá quyến rũ bằng nhiều chất liệu thiên nhiên
Chính thành ra, đến bất cứ làng bản nào ở Tây Giang, ta cũng có thể gặp những lò rèn. "Đây là một trong những nghề đặc sắc nhất của người Cơ Tu, mang tính quyết định đến đời sống vật chất, tinh thần và cả tâm linh. Do nghề rèn có tầm quan trọng như vậy mà các nghệ nhân đã quyết định phục dựng để lưu giữ hình ảnh về những công đoạn người thợ rèn làm ra một sản phẩm.
Chị Pơ-liên Hon, một cô gái trẻ Cơ Tu ở thôn Azin xã Ga-ri khẳng định: "Ở Ga-ri, những người già đã truyền đạt về điêu khắc truyền thống cho đời trẻ. Thật vậy, nhờ có nghề rèn người Cơ-tu làm ra được các loại phương tiện lao động sinh sản, các loại vũ khí để tự vệ, các loại nhạc cụ dùng trong lễ hội và sinh hoạt văn hóa rồi đồ trang sức cho đàn ông, đàn bà.
". Qua đó cho thấy nét tài tình và sự công phu của những nghệ nhân làm ra nó.
Nghề rèn đã giúp cho đời sống người Cơ Tu ngày một phát triển. Việc bảo tàng, phát triển điêu khắc Cơ Tu có vai trò rất lớn của già làng. Nghệ nhân Bhriu Pố tỏ ra xăm tác phẩm điêu khắc gỗ "Nghề rèn" của các nghệ nhân xã Lăng.
K Nhà điêu khắc Nguyễn Văn Hàm- Phó Giám đốc Sở Văn hóa-thể thao và du lịch Quảng Nam không ít lần ca ngợi tuấn kiệt của các nghệ nhân Cơ Tu trong việc tạo tác nên những tác phẩm điêu khắc gỗ có giá trị về đời sống sinh hoạt, lao động, tâm linh. Một trong những tác phẩm được Ban tổ chức đánh giá cao là điêu khắc của nghệ nhân Clâu Blao ở xã Tr'hy 17 tượng trong đó gồm nhà Gươl, lễ hội mừng lúa mới và các mẫu vật khác cùng với nhóm tượng diễn tả những chiến công kiêu dũng của người Cơ Tu trong cuộc kháng chiến cứu nước.
Nếu không có nghề này, người Cơ Tu vĩnh viễn chẳng thể thoát khỏi cuộc sống nguyên thủy được. ". Thành thử, nhiều tượng có bố cục đẹp nhưng màu sắc đã làm ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng nghệ thuật nguyên bản của nó. Đã phản ảnh rõ nét sự quan hoài đầu tư cho việc giữ giàng và phát triển văn hóa-nghệ thuật truyền thống ở mảnh đất này
Các nghệ sĩ nhiếp ảnh, phóng viên đến ghi hình, tìm hiểu tại Hội thi điêu khắc Cơ Tu. Ở các Gươl làng hay trong từng mái nhà của đồng bào đều được trang trí bằng điêu khắc đủ loại.
Của đồng bào trên dãy Trường Sơn. Cùng với tác phẩm của nghệ nhân trẻ Pơ lăng Mơi ở xã Ga-ri, tại cuộc thi điêu khắc do H. Mặt khác, từ tinh thần giữ giàng này, càng ngày những giá trị ấy càng phát huy vai trò trong đời sống, làm cho đời sống thêm phong phú và sinh động hơn.
Từ khi có nghị quyết Trung ương V khóa 8 của Đảng về vấn đề gìn giữ và phát huy nền văn hóa Việt Nam tiền tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Trước đây, do chiến tranh tàn phá, điêu khắc của người Cơ Tu bị mai một, bị quên lãng. Người Cơ Tu đã có ý thức gìn giữ và bảo tàng những giá trị văn hóa-nghệ thuật của mình nhằm khẳng định mạnh mẽ rằng, văn hóa-nghệ thuật Cơ Tu rất phong phú, đa dạng và không kém phần sắc sảo.
Ảnh: N. Ngọc Kết. Pơ lăng Mơi là một trong những người trẻ có khiếu về điêu khắc và anh đã thu nạp rất nhanh kiến thức các già làng để bắt tay thực hiện tác phẩm điêu khắc tham dự cuộc thi điêu khắc nhân kỷ niệm 10 năm thành lập H.
Điều đáng bàn là ngày nay có rất nhiều tượng gỗ của người Cơ Tu bị lai, nghệ nhân của núi rừng đã lạm dụng quá mức màu sắc của sơn công nghiệp, dẫn đến việc che khuất những hoa văn, những gờ của tượng dân gian Cơ Tu. Và, rõ ràng, khi được tạo tác từ gỗ, được trưng bày nơi Gươl làng thì nghề rèn sẽ mãi mãi được nhắc nhớ, được ghi nhận trong đời sống ở những bản làng Cơ Tu.
Mà sang trọng thời kì vẫn còn giữ được giá trị. Tây Giang vừa qua. Tác phẩm nghề rèn vừa đảm bảo tính hoàn chỉnh của phục dựng lại vừa thể hiện được cái hồn của những người thợ làm nghề.
